کدام کشورها به سه اقیانوس بزرگ جهان راه دارند؟
به گزارش ما دیجیتال، در جغرافیای نوینِ مبتنی بر مدل «پنج اقیانوس»، تنها سه کشور روسیه، کانادا و ایالات متحده آمریکا به صورت قطعی و از راه خاک اصلی خود به سه اقیانوس آرام، اطلس و منجمد شمالی متصل هستند؛ هرچند با به رسمیت شناختن «اقیانوس منجمد جنوبی»، پای سه کشور استرالیا، آفریقای جنوبی و شیلی هم به این لیست باز می شود.
تینا مزدکی_سه کشور به صورت بطورکامل واضح و مستقیم با سه اقیانوس جهان مرز ساحلی دارند: روسیه، کانادا و ایالات متحده. هر یک از این کشورها دارای خطوط ساحلی مستقیم در اقیانوس های آرام، اطلس و منجمد شمالی هستند. در عین حال، از زمان به رسمیت شناخته شدن «اقیانوس منجمد جنوبی» به عنوان پنجمین اقیانوس جهان توسط «اداره ملی اقیانوسی و جوی آمریکا» (NOAA) در فوریه ۲۰۲۱ و «انجمن ناشران ملی جغرافیایی» ناسیونال جئوگرافیک در ژوئن ۲۰۲۱، با اتکا به تفاسیر گسترده تر جغرافیایی، نام سه کشور دیگر هم وارد این گفتگو می شود: استرالیا (اقیانوس های آرام، هند و منجمد جنوبی)، آفریقای جنوبی (اطلس، هند و منجمد جنوبی) و شیلی (آرام، اطلس در منطقه دماغه هورن، و اقیانوس منجمد جنوبی از راه ادعای مالکیت ارضی بر قطب جنوب).
از طرفی، دو کشور فرانسه و بریتانیا هم به واسطه قلمروهای فرامرزی خود به چهار اقیانوس از پنج اقیانوس جهان دسترسی دارند که آنها را در دسته ای منحصربه فرد قرار می دهد. در مجموع، لیست کامل این کشورها به این بستگی دارد که مرزهای اقیانوس منجمد جنوبی را چقدر سخت گیرانه ترسیم نماییم و آیا قلمروهای فرامرزی را جزئی از خاک اصلی کشور به شمار آوریم یا خیر.
اقیانوس های پنج گانه امروز برای بخش عمده آموزش جغرافیا در قرن بیستم از مدل «چهار اقیانوس» استفاده می شد: آرام، اطلس، هند و منجمد شمالی. اقیانوس منجمد جنوبی (آب های اطراف قاره قطب جنوب) در دستورالعمل های سال ۱۹۳۷ «سازمان بین المللی هیدروگرافی» (IHO) به رسمیت شناخته شده بود، اما این سازمان در سال ۱۹۵۳ به علت اختلافات موجود، این نام گذاری را کنسل کرد و برای دهه ها، آب های اطراف قطب جنوب به عنوان امتداد جنوبی اقیانوس های اطلس، آرام و هند درنظر گرفته می شدند.
مدل پنج اقیانوسی در اواخر دهه ۱۹۹۰ باردیگر عنوان شد. «هیئت اسامی جغرافیایی ایالات متحده» در سال ۱۹۹۹ اقیانوس منجمد جنوبی را به عنوان یک پهنه آبی متمایز به رسمیت شناخت. سازمان IHO پیشنویس تعریف جدیدی را در سال ۲۰۰۰ تدوین کرد (که مرز شمالی اقیانوس منجمد جنوبی را در مدار ۶۰ درجه عرض جغرافیایی جنوبی قرار می داد)، اما کشورهای عضو هنوز آنرا به صورت رسمی تصویب نکرده اند.
در عین حال، اداره NOAA آمریکا در فوریه ۲۰۲۱ رسما این اقیانوس را به رسمیت شناخت و نشنال جئوگرافیک هم که از زمان آغاز انتشار نقشه هایش در سال ۱۹۱۵ تنها چهار اقیانوس را ثبت می کرد، در روز جهانی اقیانوس ها (۸ ژوئن ۲۰۲۱)، اقیانوس منجمد جنوبی را به نقشه های خود افزود. هم اکنون بیشتر نهادهای علمی بزرگ و سیستم های آموزشی جهان از مدل پنج اقیانوسی استفاده می نمایند.
از نظر مساحت، اقیانوس آرام بزرگ ترین است (حدود ۶۳ میلیون مایل مربع)، و بعد از آن اطلس (۴۱ میلیون)، هند (۲۷ میلیون)، منجمد جنوبی (۷.۸ میلیون) و منجمد شمالی (۵.۴ میلیون) قرار دارند. این پنج اقیانوس در مجموع تقریبا ۷۱ درصد از سطح زمین را پوشش می دهند و حدود ۹۷ درصد از آب های سیاره را در خود جای داده اند.
سه کشوری که مستقیماً مرز ساحلی با سه اقیانوس دارند روسیه، کانادا و ایالات متحده همگی دارای خطوط ساحلی پیوسته در خاک اصلی خود با سه اقیانوس آرام، اطلس و منجمد شمالی هستند.
روسیه روسیه بزرگ ترین کشور جهان از نظر مساحت (حدود ۶.۶ میلیون مایل مربع یا ۱۷.۱ میلیون کیلومتر مربع) است که در امتداد یازده منطقه زمانی گسترده شده و بخش بزرگی از شرق اروپا و شمال آسیا را اشغال کرده است. این کشور با ۱۴ کشور مرز زمینی و با ژاپن و ایالات متحده مرز دریایی دارد. کرانه ساحلی روسیه در اقیانوس منجمد شمالی، طولانی ترین مرز ساحلی در بین تمام کشورهاست که از میان دریاهای سفید، بارنتز، کارا، لاپتف، سیبری شرقی و چوکچی می گذرد.
کرانه ساحلی آن در اقیانوس آرام هم دریاهای برینگ، اوخوتسک و ژاپن را پوشش می دهد. اتصال روسیه به اقیانوس اطلس غیرمستقیم است (روسیه خط ساحلی مستقیم در اقیانوس اطلس باز ندارد)، اما از راه دریای بالتیک در سن پترزبورگ و منطقه برون بوم کالینینگراد، و دریای سیاه در سوچی و کریمه (که هر دو از دریاهای حاشیه ای سیستم اطلس به شمار می روند) به این اقیانوس متصل می شود.
باریک ترین نقطه میان روسیه و ایالات متحده در تنگه برینگ قرار دارد، جایی که جزایر دیومد تنها ۲.۴ مایل (۳.۸ کیلومتر) از یکدیگر فاصله دارند: دیومد بزرگ (متعلق به روسیه که جزیره راتمانوف هم نامیده می شود) و دیومد کوچک (متعلق به آمریکا). خود این تنگه، دریای برینگ (اقیانوس آرام) در جنوب را از دریای چوکچی (اقیانوس منجمد شمالی) در شمال جدا می کند و آنرا به تنها گذرگاه دریایی طبیعی میان اقیانوس آرام و منجمد شمالی تبدیل می سازد. خط بین المللی زمان از میان این دو جزیره می گذرد.
کانادا کانادا دومین کشور بزرگ جهان از نظر مساحت (حدود ۳.۸۵ میلیون مایل مربع یا ۹.۹۸ میلیون کیلومتر مربع) است و طولانی ترین خط ساحلی را در بین تمام کشورهای جهان دارد: ۱۵۱، ۰۱۹ مایل (۲۴۳، ۰۴۲ کیلومتر) بر مبنای کتاب حقایق جهانی سیا (CIA)، که بیشتر از شش برابر طول خط ساحلی روسیه است. یازده استان و قلمرو از مجموع سیزده استان و قلمرو کانادا حداقل با یک اقیانوس هم مرز هستند و تنها دو استان آلبرتا و ساسکاچوان بطورکامل در خشکی محصورند. ساحل اقیانوس آرام در استان بریتیش کلمبیا واقع شده است؛ ساحل اطلس در نیوفاندلند و لابرادور، کبک، نیوبرانزویک، نوا اسکوشیا و جزیره پرنس ادوارد قرار دارد؛ و ساحل منجمد شمالی در یوکان، قلمروهای شمال غربی، نوناووت و بخش های شمالی کبک و مانیتوبا (که خط ساحلی خلیج هادسون در آن بر مبنای بیشتر تعاریف بخشی از حوضه منجمد شمالی محسوب می شود) واقع شده است.
سه جزیره از ده جزیره بزرگ جهان در مجمع الجزایر قطبی کانادا قرار دارند: جزیره بافین (پنجمین جزیره بزرگ جهان با ۱۹۵، ۹۲۸ مایل مربع)، جزیره ویکتوریا (نهمین جزیره بزرگ با ۸۳، ۸۹۶ مایل مربع) و جزیره الزمیر (دهمین جزیره بزرگ با ۷۵، ۷۶۷ مایل مربع). ایستگاه نیروهای کانادایی آلرت (Alert) در نوک شمالی جزیره الزمیر در عرض جغرافیایی ۸۲ درجه و ۳۰ دقیقه شمالی، شمالی ترین مکان مسکونی دائمی روی کره زمین است.
ایالات متحده آمریکا ایالات متحده به صورت عمده به علت موقعیت جغرافیایی ایالت آلاسکا با سه اقیانوس هم مرز است. ۴۸ ایالت همجوار خاک اصلی، خطوط ساحلی اقیانوس آرام (کالیفرنیا، اورگان، واشنگتن) و اطلس (کل کرانه ساحلی شرقی بین مین و فلوریدا) را برای این کشور فراهم می کنند؛ در صورتیکه آلاسکا کرانه های عظیمی را در اقیانوس آرام (دریای برینگ، خلیج آلاسکا و مجمع الجزایر الکساندر) و در اقیانوس منجمد شمالی (دریای بوفورت و دریای چوکچی در امتداد شیب شمالی آلاسکا) به آن اضافه می کند. خط ساحلی شیب شمالی آلاسکا بیشتر از ۱۰۰۰ مایل در امتداد اقیانوس منجمد شمالی پیش می رود و در نقطه بارو (که حالا رسما اوتکیاویک نامیده می شود) در عرض جغرافیایی ۷۱ درجه و ۲۳ دقیقه شمالی به شمالی ترین نقطه خود می رسد.
ایالات متحده اغلب در لیست کشورهای هم مرز با سه اقیانوس نادیده گرفته می شود، چونکه بخش ساحلی منجمد شمالی آن بسیار دور از ۴۸ ایالت اصلی واقع شده و به طور معمول فراموش می شود. در عین حال، بر مبنای تعاریف استاندارد NOAA و IHO، دریای بوفورت بدون شک بخشی از اقیانوس منجمد شمالی است و خط ساحلی آلاسکا در این دریا، ایالات متحده را در همان ردیف کشورهای سه اقیانوسی مانند روسیه و کانادا قرار می دهد. با وجود هاوایی در مرکز اقیانوس آرام و قلمروهای مختلف غیرمنسجم در اطلس (پورتوریکو، جزایر ویرجین آمریکا) و آرام (گوآم، ساموآی آمریکا، جزایر ماریانای شمالی)، ایالات متحده سومین خط ساحلی طولانی جهان را در اختیار دارد.
سه کشور دیگر با تاکید بر تعاریف گسترده تر اگر اقیانوس منجمد جنوبی را به عنوان یک اقیانوس مجزا درنظر بگیریم، سطح دومی از کشورهای هم مرز با سه اقیانوس پدیدار می شود؛ باآنکه حضور قطعی این کشورها به این بستگی دارد که مرز شمالی اقیانوس منجمد جنوبی را کجا ترسیم نماییم.
تعریف سخت گیرانه و مدرن IHO و NOAA این مرز را در مدار ۶۰ درجه جنوبی قرار می دهد، به این معنا که هیچ کشوری در خاک اصلی خود مستقیماً به آن نمی رسد (نوک شمالی شبه جزیره قطب جنوب در حدود مدار ۶۳ درجه جنوبی قرار دارد). با این خوانش سخت گیرانه، تنها بخشهایی از خشکی که در اقیانوس منجمد جنوبی قرار می گیرند، متعلق به هفت کشوری هستند که ادعای مالکیت بر قطب جنوب را دارند.
در عین حال، در خیلی از کاربردهای قدیمی تر و هم در تعاریف رسمی دولت استرالیا و کتاب های درسی جغرافیای آفریقای جنوبی، اقیانوس منجمد جنوبی تا سواحل جنوبی قاره های بزرگ نیم کره جنوبی امتداد می یابد. تحت این تعاریف گسترده تر، سه کشور زیر هم وارد این عرصه می شوند:
استرالیا استرالیا تنها قاره ای است که با این وجود یک کشور مستقل واحد محسوب می شود. این کشور طبق تعاریف دولت خود با سه اقیانوس هم مرز است: اقیانوس هند در غرب، اقیانوس آرام (به ویژه دریای مرجان و دریای تاسمان) در شرق، و اقیانوس منجمد جنوبی در امتداد سواحل جنوبی اش. سازمان زمین شناسی استرالیا و سرویس هیدروگرافی این کشور، آب های سواحل جنوبی استرالیا (از دماغه لیووین در استرالیای غربی تا دماغه جنوب شرقی در تاسمانی) را به عنوان اقیانوس منجمد جنوبی تعریف می کنند، هرچند که این کار مرز شمالی این اقیانوس را بسیار بالاتر از مدار ۶۰ درجه جنوبی قرار می دهد. در خارج از استرالیا، این مساله مورد مناقشه است؛ پیشنویس تعریف سال ۲۰۰۰ سازمان IHO همین آب ها را به اقیانوس هند (در غرب) و اقیانوس آرام (در شرق) اختصاص می دهد. با هر دو تفسیر، استرالیا به صورت واضح حداقل با دو اقیانوس هند و آرام هم مرز است.
آفریقای جنوبی آفریقای جنوبی در قاره آفریقا موقعیت منحصربه فردی دارد چونکه با دو اقیانوس همسایه است: اقیانوس اطلس در ساحل غربی آن (از مرز نامیبیا تا کیپ پوینت در نزدیکی کیپ تاون) و اقیانوس هند در ساحل شرقی آن (از دماغه آگولاس تا مرز موزامبیک). دماغه آگولاس (Cape Agulhas) در مدار ۳۴ درجه و ۵۰ دقیقه جنوبی، نقطه تلاقی رسمی دو اقیانوس و جنوبی ترین نقطه خاک اصلی قاره آفریقا است. تحت تعریف سخت گیرانه مدار ۶۰ درجه جنوبی، آفریقای جنوبی مستقیماً با اقیانوس منجمد جنوبی هم مرز نیست، اما جغرافیای آفریقای جنوبی گاهی اوقات آب های سرد منشعب از قطب جنوب در سواحل جنوبی را به عنوان اقیانوس منجمد جنوبی درنظر می گیرد. علاوه بر این، آفریقای جنوبی یک پایگاه تحقیقاتی و امداد و نجات را در جزیره ماریون (در گروه جزایر پرنس ادوارد) در مدار ۴۶ درجه جنوبی اداره می کند که تحت هر تعریف گسترده تری، بطورکامل در درون اقیانوس منجمد جنوبی قرار می گیرد.
شیلی شیلی خاص ترین مورد در این لیست است. خط ساحلی اصلی آن در امتداد اقیانوس آرام برای بیشتر از ۴۰۰۰ مایل از مرز پرو تا دماغه هورن (Cape Horn) در مدار ۵۵ درجه و ۵۹ دقیقه جنوبی (جنوبی ترین نقطه آمریکای جنوبی) امتداد دارد. در دماغه هورن، اقیانوس آرام به اقیانوس اطلس می رسد و جنوبی ترین جزایر شیلی (خود دماغه هورن و جزایر دیگو رامیرز) توسط گذرگاه دریک احاطه شده اند که جریان مدور قطب جنوب را از اقیانوس آرام به اطلس منتقل می کند. شیلی همینطور ادعای مالکیت بر بخشی از قلمرو قطب جنوب (قلمرو قطب جنوب شیلی، ۵۳ درجه غربی تا ۹۰ درجه غربی) را دارد که تحت هر تعریفی، به میزان قابل توجهی در جنوب مدار ۶۰ درجه و در درون اقیانوس منجمد جنوبی قرار می گیرد. به حساب آوردن شیلی به عنوان یک کشور سه اقیانوسی به این بستگی دارد که آیا آب های دماغه هورن را به قدر لازم «اتلانتیک» (وابسته به اطلس) بدانیم و آیا ادعاهای ارضی در قطب جنوب را به رسمیت بشناسیم یا خیر؛ پاسخ به این مساله در تفاسیر گسترده «آری» و در سخت گیرانه ترین خوانش «نه» است.
چهار اقیانوس از راه قلمروهای فرامرزی: فرانسه و بریتانیا اگر قلمروهای فرامرزی را به عنوان بخشی از خاک کشور مادر محسوب نماییم، دو قدرت اروپایی با چهار اقیانوس از پنج اقیانوس جهان هم مرز خواهند بود. فرانسه از راه خاک اصلی خود در اروپا، گویان فرانسه، سن پیر و میکلون، و آنتیل فرانسه (مارتینیک، گوادلوپ) به اقیانوس اطلس متصل است؛ از راه پلی نزی فرانسه، کالدونیای جدید، و والیس و فوتونا به اقیانوس آرام؛ از راه رئونیون و مایوت به اقیانوس هند؛ و از راه سرزمین آدلی (ادعای مالکیت فرانسه در قطب جنوب) و سرزمین های جنوبی و قطب جنوبی فرانسه (TAAF) به اقیانوس منجمد جنوبی متصل می شود.
بریتانیا هم وضعیت مشابهی دارد: اقیانوس اطلس از راه جزایر بریتانیا، جزایر فالکلند، برمودا و سنت هلن؛ اقیانوس آرام از راه جزایر پیت کرن؛ اقیانوس هند از راه قلمرو اقیانوس هند بریتانیا (مجمع الجزایر چاگوس)؛ و اقیانوس منجمد جنوبی از راه قلمرو قطب جنوب بریتانیا و جزایر جورجیای جنوبی و ساندویچ جنوبی. هیچ کدام از این دو کشور به اقیانوس منجمد شمالی دسترسی ندارند، بدین سبب هیچ کدام رکورد پنج اقیانوس را به دست نمی آورند. نروژ هم دارای سواحل اطلس و منجمد شمالی در خاک اصلی خود است و با ادعای مالکیت بر سرزمین شهبانو ماود بهمراه جزیره بووه و جزیره پتر اول در اقیانوس منجمد جنوبی، با احتساب قلمروهایش به سه اقیانوس دسترسی دارد.
قاره هایی که با سه یا چند اقیانوس هم مرز هستند در مدل تاریخی چهار اقیانوسی، دو قاره با سه اقیانوس هم مرز بودند: آمریکای شمالی با اقیانوس های منجمد شمالی، آرام و اطلس؛ و آسیا با اقیانوس های منجمد شمالی، آرام و هند. تحت مدل پنج اقیانوسی که اقیانوس منجمد جنوبی را هم شامل می شود، دو قاره دیگر به این جمع می پیوندند: استرالیا با اقیانوس های آرام، هند و منجمد جنوبی هم مرز است و آفریقا با اقیانوس های اطلس، هند و (تحت تفاسیر گسترده) منجمد جنوبی. آمریکای جنوبی هم با اقیانوس های آرام، اطلس و منجمد جنوبی مرز دارد. در این بین، تنها اروپا و قاره قطب جنوب موفق به ثبت این رکورد سه گانه نمی شوند؛ اروپا مستقیماً و تنها با اقیانوس های اطلس و منجمد شمالی هم مرز است و قاره قطب جنوب هم بر مبنای تعریف، تنها توسط اقیانوس منجمد جنوبی احاطه شده است.
چرا این آمار و ارقام اهمیت دارند؟ کشورهایی که با سه یا چند اقیانوس هم مرز هستند، خصوصیت های مشترکی فراتر از یک جذابیت جغرافیایی دارند. روسیه، کانادا و ایالات متحده همگی ظرفیتهای سیاستگذاری کلانی در منطقه قطب شمال، زیرساخت های تحقیقاتی و نظامی قطبی، و ادعاهای رقابتی برای توسعه فلات قاره خود تحت کنوانسیون سازمان ملل متحد در مورد حقوق دریاها (UNCLOS) به وجود آورده اند؛ جایی که با عقب نشینی یخ های دریای قطب شمال، ادعاهای بستر دریا در شمال مدار ۶۰ درجه به طرز رو به ازدیادی واجد اهمیت و نتایج ژئوپلیتیک خواهند شد.
به همین ترتیب، استرالیا، آفریقای جنوبی و شیلی منافع مشترک و به همان اندازه مهمی در حاکمیت قطب جنوب و اقیانوس منجمد جنوبی دارند، بخصوص از راه «سیستم پیمان قطب جنوب» (که از سال ۱۹۶۱ لازم الاجرا شده است) و «کمیسیون محافظت از منابع زنده دریایی قطب جنوب» (CCAMLR). برای تجارت دریایی، شیلات و علوم اقلیمی، تعداد اقیانوس هایی که یک کشور با آنها در تماس است، به ندرت یک پرسش صرفا دانشگاهی و تئوریک باقی می ماند.
منبع: worldatlas
به اجمال، سه جزیره از ده جزیره بزرگ جهان در مجمع الجزایر قطبی کانادا قرار دارند: جزیره بافین (پنجمین جزیره بزرگ جهان با ۱۹۵، ۹۲۸ مایل مربع)، جزیره ویکتوریا (نهمین جزیره بزرگ با ۸۳، ۸۹۶ مایل مربع) و جزیره الزمیر (دهمین جزیره بزرگ با ۷۵، ۷۶۷ مایل مربع). فرانسه از راه خاک اصلی خود در اروپا، گویان فرانسه، سن پیر و میکلون، و آنتیل فرانسه (مارتینیک، گوادلوپ) به اقیانوس اطلس متصل است؛ از راه پلی نزی فرانسه، کالدونیای جدید، و والیس و فوتونا به اقیانوس آرام؛ از راه رئونیون و مایوت به اقیانوس هند؛ و از راه سرزمین آدلی (ادعای مالکیت فرانسه در قطب جنوب) و سرزمین های جنوبی و قطب جنوبی فرانسه (TAAF) به اقیانوس منجمد جنوبی متصل می شود. بریتانیا هم وضعیت مشابهی دارد: اقیانوس اطلس از راه جزایر بریتانیا، جزایر فالکلند، برمودا و سنت هلن؛ اقیانوس آرام از راه جزایر پیت کرن؛ اقیانوس هند از راه قلمرو اقیانوس هند بریتانیا (مجمع الجزایر چاگوس)؛ و اقیانوس منجمد جنوبی از راه قلمرو قطب جنوب بریتانیا و جزایر جورجیای جنوبی و ساندویچ جنوبی.
منبع: madigital.ir
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب