گزارش ما دیجیتال؛
پشت پرده علمی آتشسوزی های اروپا
به گزارش ما دیجیتال، حریق های گسترده تابستان 2026 را باید محصول سه پروسه اقلیمی، انباشت گرمای غیرعادی، خشک شدن عمیق خاک و پوشش گیاهی و ایجاد شرایط جوی مساعد برای بسط انفجاری آتش سوزی دانست.
به گزارش ما دیجیتال به نقل از مهر؛ جرقه اولیه هر آتش امکان دارد از صاعقه، تجهیزات و وسایل نقلیه، سهل انگاری انسانی یا آتش افروزی عمدی ناشی شود، اما علت تبدیل یک اشتعال محدود به حریقی وسیع و مهارنشدنی در وضعیت رطوبتی و حرارتی محیط نهفته است. تغییرات اقلیمی امکان رخداد جرقه را به تنهایی توضیح نمی دهد، اما محیطی می سازد که در آن هر جرقه می تواند به یک بحران منطقه ای تبدیل گردد.
ابعاد آتش سوزی های اخیر این تمایز را آشکار می کند. در فرانسه، مساحت سوخته تا پایان ماه جاری میلادی حدود ۴۰ درصد از رکورد پیشین سالانه فراتر رفته و توان تابشی ثبت شده آتش توسط ماهواره های ناسا به دو برابر رکورد قبلی رسیده است. در اسپانیا هم انرژی آزادشده از آتشسوزی های ماه جولای از تمامی مقادیر ثبت شده پیشین عبور کرده است. سه مورد از پانزده آتشسوزی بزرگ ثبت شده در اتحادیه اروپا طی دو دهه گذشته، تنها در یک ماه رخداده اند. این داده ها نشان داده است مسئله فراتر از افزایش معمول آتشسوزی های فصلی مواجه است و سازوکار آتش سوزی جنگلها در اروپای غربی وارد محدوده ای تازه از شدت، وسعت و رفتار شده است.
گرمای انباشته و کاهش رطوبت سوخت
نخستین حلقه این زنجیره، گرمای طولانی و فراتر از متوسط است. دمای قسمتهایی از اسپانیا و جنوب غرب فرانسه در ژوئن حدود چهار تا پنج درجه سانتی گراد بالاتر از متوسط قرار داشت و موج های گرمای متوالی در بستری از خشکسالی شدید رخ دادند. گرما بوسیله افزایش تبخیر از سطح خاک و تعرق گیاهان، ذخیره رطوبتی اکوسیستم را می کاهد. شاخه های نازک، برگ های افتاده، بوته ها و لایه آلی کف جنگل در چنین شرایطی به مواد قابل اشتعالی تبدیل می شوند که برای شعله ورشدن به انرژی خیلی کمتری نیاز دارند.
این پروسه با مفهوم علمی «کسری فشار بخار» توضیح داده می شود. هوای گرم ظرفیت بیشتری برای نگهداری بخار آب دارد. هنگامی که دما بالا می رود و رطوبت کافی وارد جو نمی گردد، فاصله میان ظرفیت رطوبتی هوا و میزان واقعی بخار آب بیشتر می شود. هوای فاقد رطوبت، رطوبت خاک و گیاه را سریع تر جذب می کند. نتیجه، افت رطوبت سوخت های گیاهی و افزایش سرعت اشتعال و گسترش شعله است. از همین روی چند روز گرمای شدید می تواند آثار ماه ها کم بارشی را تشدید کند و پوشش گیاهی ظاهراً سبز را از درون آماده اشتعال سازد.
اروپا در این بین با یک زمینه اقلیمی ویژه مواجه است. این قاره از میانه دهه ۱۹۹۰ حدودا دو برابر میانگین جهانی گرم شده و دمای آن نسبت به سه دهه قبل بالاتر از ۱.۶ درجه سانتی گراد افزایش پیدا کرده است. نزدیکی اروپا به قطب شمال، کاهش برف و یخ و افزایش جذب تابش خورشیدی توسط سطوح تیره تر در عرض های شمالی، همراه با تغییر الگوهای گردش جوی، سرعت گرم شدن قاره را افزایش داده است. در فرانسه از مجموع ۵۳ موج گرمای ثبت شده از سال ۱۹۴۷، تعداد ۲۸ مورد در پانزده سال گذشته رخداده است. شهر بوردو هم که میان سالیان ۱۹۲۱ تا ۲۰۰۰ هیچ روزی با دمای ۳۹ درجه یا بیشتر نداشت، تنها در نیمه نخست تابستان ۲۰۲۶ هشت روز با چنین دمایی را تجربه نمود.
زمستان پربارش و تناقض افزایش امکان رخداد حریق
بارندگی زمستانی در نگاه نخست باید احتمال آتشسوزی را کم کند، اما این امر در شرایط اقلیمی جدید می تواند به انباشت سوخت منجر شود. زمستان مرطوب باعث رشد بیشتر علف ها، بوته ها و پوشش زیرین جنگل می شود. موج های گرمای بعدی همین توده زیستی را خشک کرده و حجم بزرگی از مواد قابل احتراق در سطح زمین بر جای می گذارند. بنابراین، زنجیره علمی رخداد آتشسوزی از وفور پوشش گیاهی شروع می شود، با گرمای بی سابقه و کاهش رطوبت ادامه خواهد یافت و در نهایت محیطی فراهم می آورد که آتش می تواند با سرعت بالا از علفزار به بوته زار و سپس به تاج درختان منتقل شود.
این الگو اهمیت توالی زمانی رخدادهای جوی را برجسته می سازد. خطر آتش سوزی تنها تابع میزان بارندگی سالانه نیست. نحوه توزیع بارش، فاصله میان دوره مرطوب و موج گرما و سرعت خشک شدن پوشش گیاهی تعیین می کند که یک سال پربارش به سالی کم خطر یا به فصل آتشسوزی شدید منتهی شود. تغییرات اقلیمی با افزایش نوسان میان دوره های مرطوب و دوره های خیلی گرم، این تناقض را تشدید می کند.
از جنگلهای مدیترانه ای تا سواحل اقیانوس اطلس
شبه جزیره ایبری و مناطق مدیترانه ای فرانسه بصورت تاریخی مستعد آتشسوزی هستند. تابستان های خشک، پوشش گیاهی سازگار با آتش و وزش بادهای گرم، قسمتی از خاصیت طبیعی این مناطق به شمار می روند. رخداد هشداردهنده تابستان ۲۰۲۶، گسترش آتش های خیلی شدید به نواحی مرطوب تر ساحل اقیانوس اطلس فرانسه در اطراف بوردو بود. محققان حوزه آتشسوزی جنگلها، این موارد آتش سوزی را فراتر از پیش بینی های قبلی خود توصیف کرده اند. بر همین اساس، آتشسوزی ژیروند در فرانسه حدود ۴۲۰ کیلومتر مربع را دربر گرفت و جبهه آن تا ۱۹ کیلومتری بوردو پیش رفت. در اطراف مادرید هم یکی از جبهه های آتش سوزی به طول تقریبی ۶۲ کیلومتر گسترش یافت و حدود ۵۰ هزار هکتار جنگل را سوزاند.
ورود آتش سوزی های عظیم به اکوسیستم هایی که در دوره های خنک تر و مرطوب تر شکل گرفته اند، ضعف تازه ای بوجود آورده است. قسمتی از جنگلهای اروپا از توده های همگن و هم سن درختان تشکیل شده اند. تراکم بالا، پیوستگی تاج پوشش و شباهت گونه ای سبب می شود آتش بعد از ورود به این جنگلها با مانع طبیعی کمتری مواجه شود. درختانی که هماهنگ با اقلیم گذشته کاشته شده اند، در مقابل گرما و خشکی جدید گرفتار تنش آبی می شوند. این تنش، ریزش برگ و شاخه، مرگ ومیر درختان و افزایش سوخت خشک برای آتش سوزی را در پی دارد.
تأثیر آتشسوزی ها بر چرخه تشدید تغییرات اقلیمی
شدت موارد آتش سوزی در فرانسه برای اولین بار به تشکیل ابر آتش کومه ای یا «پیروکومولونیمبوس» منجر گردید. این پدیده زمانی شکل می گیرد که گرمای عظیم آتش، ستون قدرتمندی از هوای داغ، دود، خاکستر و بخار آب را به ارتفاعات بالا می برد. صعود سریع هوا می تواند ابرهای متراکم، بادهای شدید و پریشانی جوی تولید نماید. جریان های نزولی و تغییر ناگهانی جهت باد، جبهه آتش را به مسیرهای تازه می رانند و عملیات اطفا را مختل می کنند. صاعقه تولیدشده در این ابرها هم امکان دارد آتش های جدیدی در فاصله ای دورتر بوجود آورد.
در این مرحله، آتش سوزی از یک پدیده وابسته به آب وهوا به سیستم ای تبدیل می شود که بر آب وهوای محلی اثر می گذارد. انرژی آزادشده، انتقال اخگرها را در فواصل طولانی آسان می کند و آتش می تواند از جاده ها، خطوط پاک سازی شده و موانع معمول عبور کند. گزارشات میدانی از فرانسه و اسپانیا هم بر همین قدرت غیرعادی تاکید دارند. آتش نشانان با جبهه هایی مواجه شدند که شدت حرارتی و سرعت حرکت آنها ظرفیت مداخله زمینی و هوایی را محدود می کند.
چرخه بازخورد میان آتش و اقلیم
حریق های عظیم خود به تقویت بحران اقلیمی منجر می شوند. سوختن زیست توده، کربن ذخیره شده در تنه، شاخه، برگ و خاک را وارد جو می کند. هم زمان، نابودی پوشش جنگلی ظرفیت جذب دی اکسید کربن در سالیان بعد را می کاهد. اکوسیستمی که قبل تر مخزن کربن بود، امکان دارد در اثر تکرار آتش سوزی، خشکسالی و رویش مجدد ناقص به منبع خالص انتشار تبدیل گردد. این چرخه، گرمایش را تشدید می کند و زمینه را برای آتش های بعدی مساعدتر می سازد.
در نهایت، آتشسوزی های فرانسه و اسپانیا نشانه آشکار رسیدن تغییرات اقلیمی اروپا به وضعیت خطرناک هستند. در چنین وضعیتی، سازگاری مؤثر نیازمند کاهش پیوستگی بافت جنگلی، تنک سازی هدفمند جنگل، ایجاد فضاهای سبز مقاوم به آتش سوزی در پیرامون شهرها و جایگزینی تدریجی گونه های لطمه پذیر با ترکیب های متنوع تر است. کاهش انتشار گازهای گلخانه ای هم تعیین می کند که این اقدامات تا چه زمانی توان مهار خطر را خواهند داشت. هرچه سطح پایه دما بالاتر رود، دامنه شرایط قابل کنترل کوچک تر می شود و آتش سوزی هایی که امروز کم سابقه خوانده می شوند، می توانند به الگوی عادی تابستان های آینده اروپا تبدیل شوند.
به طور خلاصه در فرانسه از مجموع ۵۳ موج گرمای ثبت شده از سال ۱۹۴۷، تعداد ۲۸ مورد در پانزده سال قبل رخداده است. درختانی که هماهنگ با اقلیم گذشته کاشته شده اند، در مقابل گرما و خشکی جدید گرفتار تنش آبی می شوند. گزارشات میدانی از فرانسه و اسپانیا هم بر همین قدرت غیرعادی تأکید دارند.
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب