پروژه باز وحشی سازی گوزن ایرانی مرال با موفقیت اجرا شد
ما دیجیتال: پروژه باز وحشی سازی و تقویت جمعیت گوزن قرمز ایرانی (مرال) از طرف دانشگاه تربیت مدرس و با همکاری سازمان حفاظت محیط زیست در البرز مرکزی اجرا شد.
به گزارش ما دیجیتال به نقل از دانشگاه تربیت مدرس، پروژه بازوحشی سازی و تقویت جمعیت گوزن قرمز ایرانی (مرال)، از گونه های شاخص جنگلهای هیرکانی، همچون برنامه های علمی و حفاظتی درحال اجرا در جنگل آموزشی و تحقیقاتی دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی دانشگاه تربیت مدرس است؛ عرصه ای که در محدوده منطقه حفاظت شده البرز مرکزی شمالی قرار دارد و به واسطه برخورداری از ظرفیتهای طبیعی، پژوهشی و حفاظتی، بستری برای مطالعه و اجرای برنامه های احیای حیات وحش فراهم نموده است.
این پروژه با هدف تقویت جمعیت مرال، بررسی امکان برگشت مرال های تکثیرشده در شرایط مدیریت شده به زیستگاه طبیعی و فراهم کردن زمینه تشکیل جمعیتی زایا و برخوردار از قابلیت تداوم در طبیعت، توسط اعضای هیات علمی و کارشناسان گروههای مهندسی جنگل و مهندسی محیط زیست دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی دانشگاه تربیت مدرس طراحی و اجرا شده است.
معاونت محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان حفاظت محیط زیست و اداره کل حفاظت محیط زیست استان مازندران هم در مراحل مختلف طرح، خصوصاً در تأمین و انتقال مرال ها، هماهنگی های حفاظتی و اقدامات اجرائی در رابطه با رهاسازی و پایش، با دانشگاه همکاری داشته اند.
از بازوحشی سازی تا برگشت به طبیعت
رویکرد اصلی طرح بر این اساس شکل گرفته است که انتقال یک گونه از شرایط تکثیر و نگهداری به طبیعت، به تنهایی نمی تواند معیار موفقیت یک برنامه حفاظتی باشد. مقصد پایانی، فراهم کردن شرایطی است که افراد رهاسازی شده بتوانند بعد از طی دوره بازوحشی سازی، با محیط طبیعی سازگار شوند، رفتارهای طبیعی خودرا بازیابند، از منابع زیستگاه استفاده نمایند و در صورت فراهم بودن شرایط، وارد چرخه تولیدمثل شوند.
بر همین اساس، طرح با درنظر گرفتن اصول مورد تاکید در دستورالعمل های بین المللی صیانت از طبیعت برای معرفی مجدد و تقویت جمعیت گونه ها، به شکل مرحله ای و همراه با پایش پیش و بعد از رهاسازی اجرا شده است.
در فاز اول پروژه در پاییز و زمستان ۱۴۰۳، چهار مرال شامل یک نر بالغ، دو ماده بالغ و یک ماده نابالغ از سایت تکثیر سمسکده ساری به محدوده اجرای طرح منتقل شدند. این مرال ها بعد از طی پروسه بازوحشی سازی و سازگاری و مجهز شدن به گردنبندهای ردیاب، در زیستگاه طبیعی منطقه حفاظت شده البرز مرکزی و جنگل آموزشی و تحقیقاتی دانشگاه تربیت مدرس رهاسازی شدند.
با ادامه ارزیابی نتایج مرحله نخست، فاز دوم پروژه در پاییز ۱۴۰۴ اجرا شد و چهار مرال دیگر شامل دو نر بالغ و دو ماده بالغ، بعد از طی مراحل آماده سازی، بازوحشی سازی و تجهیز به سامانه های ردیابی، به زیستگاه طبیعی انتقال یافتند.
به این ترتیب، در دو مرحله مجموعاً هشت مرال در چهارچوب این برنامه علمی ـ حفاظتی وارد زیستگاه طبیعی شدند.
بقا و استقرار شش مرال در زیستگاه طبیعی
یکی از بخش های اصلی پروژه بعد از رهاسازی، پایش وضعیت مرال ها و بررسی الگوی استقرار آنها در زیستگاه بوده است. داده های گردآوری شده از ردیابی و پایش های میدانی تا حالا شواهد قابل اتکایی از بقای حداقل شش رأس از مجموع هشت مرال رهاسازی شده فراهم نموده است.
در برنامه های بازوحشی سازی، بقای مرال ها بعد از رهاسازی از اولین فاکتورهای ارزیابی است، اما به تنهایی برای سنجش نتیجه یک پروژه کافی نیست. نحوه استقرار در زیستگاه، استفاده از منابع طبیعی، الگوی جابه جایی، بروز رفتارهای متناسب با زندگی آزاد و در مراحل بعد توانایی تولیدمثل، مجموعه ای از شاخص هایی هستند که باید در کنار یکدیگر بررسی شوند.
از همین رو، پایش مستمر افراد مجهز به گردنبند ردیاب و مشاهدات میدانی، بخش جدایی ناپذیر این طرح را ایجاد کرده است.
تولد دو گوساله؛ مهم ترین نشانه زیستی پروژه
در کنار بقای مرال های رهاسازی شده، ثبت تولد دو گوساله در سال دوم اجرای پروژه از مهم ترین نتایج طرح بشمار می رود.
زادآوری در زیستگاه طبیعی از نظر علمی اهمیت ویژه ای دارد؛ چونکه نشان داده است حداقل بخشی از مرال های رهاسازی شده توانسته اند بعد از انتقال از شرایط مدیریت شده، با محیط طبیعی سازگار شوند و وارد چرخه تولیدمثل شوند.
از این منظر، مشاهده تولد گوساله ها را میتوان نشانه ای مهم از عبور پروژه از مرحله صرفِ «انتقال و رهاسازی» و حرکت به طرف استقرار یک جمعیت زایا در زیستگاه طبیعی دانست.
با این حال، تعیین میزان زیست پذیری و پایداری بلند مدت این جمعیت نیازمند ادامه پایش در سال های آتی است. بقای گوساله ها، روند تولیدمثل در نسل های بعد، پراکنش افراد، استفاده از زیستگاه، عوامل مرگ ومیر و تعامل جمعیت شکل گرفته با شرایط محیطی همچون شاخص هایی هستند که باید در ادامه پروژه بررسی شوند.
جنگل تحقیقاتی دانشگاه؛ آزمایشگاهی طبیعی برای پژوهش های حفاظتی
یکی از موفقیتهای مهم این پروژه، نمایش ظرفیت جنگل آموزشی و تحقیقاتی دانشگاه تربیت مدرس برای انجام پژوهش های بلند مدت و کاربردی در حوزه اکولوژی و حفاظت حیات وحش است.
قرار گرفتن این عرصه در یکی از مهم ترین رویشگاه های جنگلی شمال کشور و در پیوند با منطقه حفاظت شده البرز مرکزی، امکان تلفیق پژوهش دانشگاهی، پایش میدانی و مدیریت حفاظتی را فراهم نموده است.
در چنین بستری، جنگل تحقیقاتی دانشگاه صرفا عرصه ای برای آموزش و مطالعات جنگل شناسی نیست، بلکه می تواند بعنوان یک لابراتوار طبیعی برای مطالعه احیای جمعیت گونه ها، رفتار حیات وحش، روابط گونه و زیستگاه و ارزیابی روشهای نوین حفاظت مورد استفاده قرار گیرد.
پروژه مرال نمونه ای از این ظرفیت است؛ پروژه ای که در آن داده های حاصل از یک اقدام اجرائی حفاظتی می تواند همزمان مبنایی برای پژوهش های دانشگاهی، ارزیابی علمی تصمیم های مدیریتی و بهبود برنامه های آینده صیانت از حیات وحش باشد.
پیوند دانش دانشگاهی و مدیریت حفاظت
حفاظت مؤثر از زیستگاه، همراهی جوامع محلی، آماده سازی حیوانات قبل از رهاسازی، پایش مستمر بعد از رهاسازی و امکان اصلاح تصمیمات مدیریتی بر مبنای داده های به دست آمده، از مؤلفه های اصلی چنین برنامه هایی بشمار می رود.
در پروژه بازوحشی سازی مرال هم تعامل میان دانشگاه تربیت مدرس بعنوان مجری علمی و میدانی طرح و سازمان حفاظت محیط زیست بعنوان نهاد متولی صیانت از حیات وحش، امکان پیوند ظرفیت علمی دانشگاه با سازوکارهای اجرائی و حفاظتی را فراهم نموده است.
دستاوردهای به دست آمده تا این مرحله، خصوصاً ثبت بقا، استقرار و زادآوری مرال ها، مجموعه ای از داده های میدانی پرارزش جهت بررسی امکان احیای جمعیت این گونه در زیستگاه های طبیعی فراهم نموده است.
تجربه حاصل از این پروژه، در صورت ادامه پایش، تحلیل علمی داده ها و مستندسازی نتایج، می تواند مبنایی برای طراحی برنامه های مشابه در زمینه احیا و تقویت جمعیت گونه های حیات وحش کشور قرار گیرد.
اهمیت این تجربه بالاتر از هر چیز در تشکیل یک چارچوب مبتنی بر شواهد است؛ چارچوبی که در آن دانش اکولوژیک، مدیریت جمعیت، فناوری های پایش، صیانت از زیستگاه و اجرای میدانی در کنار یکدیگر قرار می گیرند.
بر این اساس، ثبت تولد نسل جدید مرال ها در کنار بقای بخش عمده افراد رهاسازی شده، نه نقطه پایان پروژه، بلکه آغاز مرحله تازه ای از پایش علمی جمعیتی است که اولین نشانه های استقرار و زادآوری آن در طبیعت ثبت شده است.
به طور خلاصه، معاونت محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان حفاظت محیط زیست و اداره کل حفاظت محیط زیست استان مازندران هم در مراحل مختلف طرح، به ویژه در تأمین و انتقال مرال ها، هماهنگی های حفاظتی و اقدامات اجرائی در ارتباط با رهاسازی و پایش، با دانشگاه همکاری داشته اند. رویکرد اصلی طرح بر این اساس شکل گرفته است که انتقال یک گونه از شرایط تکثیر و نگهداری به طبیعت، به تنهایی نمی تواند معیار موفقیت یک برنامه حفاظتی باشد. در فاز نخست پروژه در پاییز و زمستان ۱۴۰۳، چهار مرال شامل یک نر بالغ، دو ماده بالغ و یک ماده نابالغ از سایت تکثیر سمسکده ساری به محدوده اجرای طرح منتقل شدند.
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب