وقتی چند برگ پاییزی قطار چندصدتنی را متوقف می کنند

وقتی چند برگ پاییزی قطار چندصدتنی را متوقف می کنند
به گزارش ما دیجیتال، تمام وزن لوکوموتیو روی سطحی به اندازه ناخن تکیه دارد. جایی که واکنش شیمیایی برگ و فولاد، اصطکاک چرخ را به صفر نزدیک می کند.
به گزارش ما دیجیتال به نقل از خبر آنلاین و به نقل از زومیت، اکتبر ۲۰۲۲، یک قطار باری با صدها تن وزن در راه ترنس پناین، یکی از پرترددترین خطوط ریلی بریتانیا، ناگهان متوقف گردید. نه موتور از کار افتاده بود و نه سیستم ترمز نقص فنی داشت. مقصر فقط برگ های پاییزی بودند.
ریل زیر چرخ های قطار چنان لغزنده شده بود که لوکوموتیو توان حرکت نداشت. ۹ ساعت طول کشید تا گروههای امدادی مسیر را پاک سازی کنند و قطار باردیگر به راه بیفتد. در نگاه اول، ماجرا عجیب به نظر می آید. چگونه چند برگ می توانند قطاری با این وزن را متوقف کنند؟ پاسخ در فاصله خیلی کوچک میان چرخ و ریل نهفته است، جایی که لایه ای نازک از مواد گیاهی می تواند رفتار یک دستگاه عظیم را تغییر دهد.
نتورک ریل، نهاد مسئول زیرساخت راه آهن بریتانیا، این اتفاق را نمونه ای از دستاوردهای کاهش چسبندگی ثبت کرده است. مشکلی که هر پاییز در شبکه های ریلی تکرار می شود و برای رویارویی با آن قطارهای ویژه با آب پاش های پرفشار و مواد اصطکاک افزا به کار گرفته می شوند.
اما محققان به چاره ای غیرمنتظره هم رسیده اند. گاهی برای مهار ریلی که به خاطر رطوبت و برگ لغزنده شده، تنها باید کمی آب بیشتر روی آن ریخت.

برگ پاییزی چه طور به «تفلون سیاه» تبدیل می شود؟ وقتی قطاری با سرعت از مسیر عبور می کند، جریان هوای اطراف آن ممکنست برگ های ریخته شده در حاشیه مسیر را به هوا بلند کند و روی ریل بکشد. سپس چرخ های فولادی قطار برگ ها را زیر فشار خرد می کنند.
با عبور قطارهای بعدی، لایه ای تیره، نازک و سخت روی سطح ریل باقی می ماند. این پوشش فقط خمیر برگ نیست. ترکیبات آلی برگ ازجمله سلولز، لیگنین و پکتین، تحت فشار و دمای ناشی از عبور چرخ با آهن موجود در سطح فولاد واکنش می دهند و ماده ای می سازند که به ریل می چسبد.
پوسته سیاه رنگ شاید ضخامتی در حد کسری از میلی متر داشته باشد، اما اصطکاک میان چرخ و ریل را حدودا از بین می برد. مهندسان رفتار این پوشش را به تفلون تشبیه می کنند، برای اینکه با کمی رطوبت به سطحی خیلی لغزنده تبدیل می شود.
دانشمندان در پژوهشی انتشار یافته در نشریه RSC Advances توانستند در لابراتوار و با ترکیب عصاره برگ و فولاد ریل، ماده ای با خواص کاهش اصطکاک بازسازی کنند. هرچند جزییات شیمیایی این فرآیند هنوز کاملا روشن نیست، اثر آن در شبکه های ریلی به خوبی دیده می شود.

تمام وزن یک غول فولادی روی سطحی به اندازه یک سکه برای درک بهتر این اتفاق باید به محل تماس چرخ و ریل توجه کرد. برعکس تایر لاستیکی خودرو که زیر وزن ماشین کمی پهن می شود، چرخ فولادی قطار تنها در ناحیه ای خیلی کوچک با ریل تماس دارد. این ناحیه که Contact Patch نامیده می شود، معمولا حدود یک تا دو سانتی متر مربع وسعت دارد. بخش قابل توجهی از وزن قطار از همین سطح کوچک به ریل منتقل می شود.
موتور باید نیروی خودرا از این نقطه به ریل منتقل کند و هنگام ترمزگیری هم همین تماس کوچک وظیفه کاهش سرعت قطار را برعهده دارد. روی ریل تمیز و خشک، تماس فولاد با فولاد مقاومت غلتشی کمی به وجود می آورد و درعین حال اصطکاک کافی برای شتاب گیری و توقف وجود دارد. اما لایه برگ این تعادل را بر هم می زند.
در چنین شرایطی، چرخ هنگام آغاز حرکت هرزگردی می کند و هنگام ترمزگیری روی ریل سر می خورد. موتور و ترمز همچنان کار می کنند، اما نیروی آنها به درستی به ریل منتقل نمی گردد. روی ریل تمیز و خشک، ضریب اصطکاک معمولا بین ۰٫۳ تا ۰٫۴ است. آلودگی شدید می تواند این عدد را به کمتر از ۰٫۰۵ برساند و آزمایش های مربوط به لایه برگ حتی مقادیری نزدیک به ۰٫۰۱ را ثبت کرده اند.
در چنین وضعیتی قطار ممکنست روی کوچک ترین شیب درجا بزند یا برای توقف به مسافت خیلی طولانی تری نیاز داشته باشد. این مشکل گاهی دستاوردهای جدی تری هم دارد. اکتبر ۲۰۲۴، قطاری مسافربری در نزدیکی تالردیگ ولز حدود ۱۰۸۰ متر از محل توقف تعیین شده عبور کرد و با قطاری دیگر برخورد کرد. یک نفر در این سانحه جان باخت. گزارش نهائی تحقیقات که در ژوئن ۲۰۲۶ انتشار یافت، کاهش چسبندگی، عمل نکردن سامانه های پاشش ماسه و سرعت قطار هنگام نزدیک شدن به ایستگاه را از عوامل اصلی حادثه معرفی نمود.

چرا شبنم صبحگاهی می تواند از باران شدید خطرناک تر باشد؟ برگ های پاییزی حتی در حالت خشک هم مشکل ساز هستند، اما خطرناک ترین شرایط همیشه هنگام بارندگی شدید باران رخ نمی دهد. گاهی چند قطره شبنم صبحگاهی یا نم نم باران بعد از چند روز خشکی، وضعیت خطرناک تری به وجود می آورد.
رطوبت اندک با بقایای برگ، اکسیدهای آهن و گردوغبار روی ریل ترکیب می شود و خمیری صابون مانند و خیلی لغزنده می سازد. آزمایش ها نشان داده اند که خمیر لغزنده روی ریل تنها در مقدار مشخصی از رطوبت به بیشترین میزان خطر می رسد. کمی آب می تواند لایه تیره را لغزنده تر کند، اما اگر مقدار آب از حد مشخصی بیشتر شود، ساختار لایه به هم می ریزد و با عبور چرخ ها از سطح ریل جدا می شود.
درواقع، ریل کاملا خیس ممکنست از ریلی که فقط شبنم روی آن نشسته، چسبندگی بیشتری داشته باشد. پژوهشی از دانشگاه شفیلد که در مارس ۲۰۲۶ انتشار یافت، نشان داد مقدار آب موجود در خود لایه برگ، بهتر از رطوبت نسبی هوا میزان کاهش چسبندگی را توضیح می دهد.

راهکار خلاف انتظار، به ریل لیز آب اضافه کنید! در تجربه روزمره، اگر کف آشپزخانه خیس و لغزنده شود، اضافه کردن آب بیشتر راهکار مناسبی نیست. اما شرایط تماس چرخ و ریل متفاوت می باشد. وقتی خمیر غلیظی که با رطوبت کم تشکیل شده، عامل اصلی لغزندگی باشد، افزودن آب بیشتر می تواند شرایط را به نفع قطار تغییر دهد.
سال ۱۹۷۹، مهندسان راه آهن بریتانیا در بیرستد بانک، نزدیک میدستون، قسمتی از ریل را عمداً با آب مرطوب کردند. چسبندگی در بخش خیس شده بهبود یافت، اما نصب مخزن و تجهیزات آب پاش در امتداد خطوط راه آهن هزینه و پیچیدگی زیادی داشت و ایده برای دهه ها کنار گذاشته شد.
چند دهه بعد، مهندسان راهکار دیگری پیدا کردند. به جای نصب تجهیزات کنار ریل، مخزن، پمپ و نازل ها زیر خود قطار قرار گرفتند. حاصل این مطالعه فناوری Water-Trak بود. این سیستم ریل را با فشار زیاد نمی شوید، بلکه درست قبل از رسیدن چرخ های بعدی، مقدار کنترل شده ای آب روی آن می پاشد.
Water-Trak با سیستم کنترل لغزش چرخ ارتباط دارد. وقتی چرخ های جلو لغزش را تشخیص می دهند، نازل ها مقدار دقیقی آب روی ریل می پاشند. به قول توسعه دهندگان، تنها یک تا چهار میلی لیتر آب به ازای هر متر ریل می تواند در وضعیت مناسب چسبندگی را افزایش دهد. این مقدار کمتر از یک قاشق چای خوری در هر متر است.
فناوری Water-Trak در سالهای ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ روی قطارهای مسافربری شرکت نورثرن آزمایش شد. بر اساس گزارش نتورک ریل، مسافت توقف دو قطار برقی مجهز به این سیستم در وضعیت چسبندگی پایین بیشتر از ۱۲ درصد کاهش پیدا کرد. البته این میزان به شرایط همان آزمایش مربوط است و ممکنست فناوری در همه مسیرها یا انواع آلودگی نتیجه یکسانی نداشته باشد.

ارتش پاییزی راه آهن، شست وشوی ریل با فشار ۱۵۰۰ بار فناوری Water-Trak جای قطارهای پاک سازی را نمی گیرد. در بریتانیا، هر پاییز خودرو های مخصوصی به مسیرها فرستاده می شوند که با مخازن آب و پمپ های قدرتمند، سطح ریل را شست وشو می دهند. فشار آب در نازل های این دستگاهها به حدود ۱۵۰۰ بار می رسد تا لایه سیاه و سخت برگ ها از سطح فولاد جدا شود.
بعد از شست وشو، در نقاط موردنیاز ژلی حاوی ماسه و ذرات فلزی روی ریل پاشیده می شود. ماسه اصطکاک را بالا می برد و ذرات فلزی به حفظ ارتباط الکتریکی قطار با ریل کمک می کنند. وجود ذرات فلزی اهمیت زیادی دارد. در خیلی از خطوط ریلی، سیستم های هوشمند با بهره گیری از جریان الکتریکی ضعیف، حضور قطار را در راه تشخیص می دهند. لایه سیاه برگ ها گاهی مانند عایق عمل می کند و این ارتباط الکتریکی را مختل می سازد.
تفاوت دو روش جالب توجه است. قطارهای پاک سازی برای جداکردن لایه برگ به فشار ۱۵۰۰ بار نیاز دارند، اما Water-Trak با چند میلی لیتر آب، رفتار همان لایه را هنگام عبور قطار تغییر می دهد.

از یخ خشک تا لیزر، اسلحه های جدید مقابل برگ های پاییزی نبرد مهندسان با برگ های پاییزی به روشهای سنتی محدود نمی گردد. در سپتامبر ۲۰۲۵، شرکت نورثرن آزمایش فناوری جدیدی به نام Cryogrip را شروع کرد که ذرات یخ خشک را با جریان سریع هوا به ریل می کوبد. برخورد یخ خشک، لایه سیاه برگ را منجمد و متلاشی می کند. ازآنجاکه یخ خشک بلا فاصله بعد از برخورد تصعید و به گاز تبدیل می شود، هیچ رطوبتی روی ریل باقی نمی ماند.
روشهای دیگری مانند استفاده از مواد تجزیه کننده بقایای برگ و پاک سازی لیزری هم در دست بررسی هستند. باوجود تمام این راه حل ها، برگ های پاییزی همچنان یکی از چالش های مهم شبکه های ریلی به شمار می روند.
برگ ها قدرت فیزیکی متوقف کردن قطاری چندصدتنی را ندارند، اما می توانند پل ارتباطی میان چرخ و ریل را مختل کنند. این اتفاق نشان داده است سرنوشت ماشین های غول پیکر گاهی در لایه ای به ضخامت کسری از میلی متر رقم می خورد، لایه ای که برای جداکردنش شاید به فشار ۱۵۰۰ بار نیاز باشد و گاهی تنها با چند میلی لیتر آب میتوان اثر آنرا کم کرد.

1405/08/26
12:37:58
5.0/5
10
تگهای خبر: آلودگی , باران , بارندگی , پژوهش
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب
نظر شما در مورد این مطلب
نام:
ایمیل:
نظر:
سوال:
= ۶ بعلاوه ۲
پربیننده ترین در مادیجیتال

پربحث ترین در مادیجیتال

جدیدترین در مادیجیتال